Droga do przeszczepienia

Wpis na Krajową Listę Oczekujących

Osoba, która wymaga przeszczepienia narządu, tkanek czy komórek, aby przeszczep otrzymać musi zostać zakwalifikowana do takiego leczenia w ośrodku transplantacyjnym i wpisana na Krajową Listę Oczekujących (KLO), którą prowadzi Centrum Organizacyjno-Koordynacyjne ds. Transplantacji „Poltransplant”.

Wcześniej musi wykonać komplet badań, których wyniki lekarze przekazują do Poltransplantu. Co ważne, wyniki badań muszą być aktualne,  by zapewnić biorcy jak największe bezpieczeństwo przeszczepienia.

Czas oczekiwania na przeszczep

Czas oczekiwania na przeszczep zależy w pierwszej kolejności od dostępności odpowiedniego dawcy, ale także od wielu czynników leżących po stronie biorcy. Są to:  stopień zaawansowania choroby, aktualny stan zdrowia, wiek, masa ciała, grupa krwi. Dlatego jedna osoba może otrzymać przeszczep po kilku miesiącach, a inna będzie czekała kilka lat.

W 2017 roku, osoby zakwalifikowane do pierwszego przeszczepienia nerki oczekiwały na narząd średnio 330 dni, a osoby zgłoszone do kolejnego przeszczepienia nerki – średnio 690 dni. Przy oczekiwaniu na przeszczep rogówki statystyki były zbliżone. Za to chorzy zakwalifikowani do przeszczepienia płuc oczekiwali krócej, średnio 193 dni, a osoby oczekujące na przeszczepienie wątroby w trybie pilnym zaledwie (średnio) 4 dni.

Jak przebiega transplantacja?

Przeszczep musi być dla biorcy bezpieczny i służyć mu przez długie lata. Dlatego u dawcy (żywego lub osoby zmarłej) wykonuje się szereg szczegółowych badań pozwalających pomniejszyć ryzyko przeniesienia choroby do organizmu biorcy wraz z przeszczepem (np. wykluczyć nowotwór lub zakażenie wirusowe u dawcy), ocenić jakość przeszczepu i dobrać odpowiedniego biorcę np. pod względem genetycznym, tj. zgodności tkankowej. O wykorzystaniu lub nie narządu, tkanek lub komórek do przeszczepienia decyduje lekarz specjalista w dziedzinie transplantologii klinicznej. Wpisany na KLO chory czeka na telefon z informacją o tym, że czeka na niego przeszczep. Materiał do transplantacji może być dostępny zarówno w pobliskim szpitalu, jak i w odległej placówce. Wybrany do przeszczepienia biorca musi dotrzeć do ośrodka transplantacyjnego bez zbędnej zwłoki, ponieważ czas bezpiecznego przechowywania przeszczepu jest ograniczony.

Biorcę czekają jeszcze  badania, które ostatecznie zadecydują, czy przeszczepienie będzie wykonane. Trwające zakażenie u biorcy, wyraźnie złe wyniki badań zmuszają transplantologów do odłożenia operacji u tego biorcy i wybrania innego z listy chorych oczekujących na  Krajowej Liście Oczekujących. Jeśli natomiast wyniki badań są pozytywne, chory zostaje przygotowany do operacji.

Opieka nad biorcą w okresie po przeszczepieniu

Po udanym przeszczepieniu biorca pozostaje przez pewien czas w szpitalu. Co ważne, od teraz musi codziennie przyjmować leki immunosupresyjne, które zapobiegają procesowi odrzucania. Leczenie to jest konieczne przez cały okres funkcjonowania przeszczepu. Ponieważ efektem leczenia immunosupresyjnego jest częściowe pomniejszenie funkcji ochronnej układu odpornościowego, biorca musi szczególnie uważać na zdrowie i unikać potencjalnych infekcji. Zachowując pewną ostrożność – może prowadzić normalne życie, kontynuować naukę, podjąć pracę.

Biorca przeszczepu już na zawsze pozostaje pod opieką ośrodka transplantacyjnego. Regularne (co kilka miesięcy) wizyty i badania kontrolne pozwalają odpowiednio wcześnie ujawnić pogorszenie stanu zdrowia biorcy lub czynności przeszczepu i podjąć odpowiednie działania lecznicze.

Skuteczność transplantacji

Wyniki transplantacji narządów, tkanek i komórek w naszym kraju nie różnią się od wyników uzyskiwanych przez inne ośrodki europejskie. Oznacza to, że średnio 80% osób, u których wykonano przeszczepienie przeżywa z prawidłową funkcją otrzymanych narządów 5 lat i dłużej. Do rekordzistów należą osoby żyjące z czynnym przeszczepem 30-40 lat.