Jak zostać dawcą narządów, tkanek lub komórek do przeszczepienia?

Każdy może zostać dawcą narządów, tkanek lub komórek do przeszczepienia! Chcesz wiedzieć, w jaki sposób?

W Polsce jest świadomość tego, że po śmierci można darować swoje narządy i tkanki innym, tj. osobom chorym, których narządy i tkanki nie działają. Zgodnie z prawem, mogą być one pobrane od każdego, kto nie sprzeciwił się temu za życia (nie złożył sprzeciwu pisemnie, ustnie lub poprzez wpis w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów). Tak więc możesz zostać dawcą, jeżeli nie odmówisz.

Swoją pozytywną postawę wobec dawstwa możesz wyrazić aktywnie; wypełnij i miej przy sobie świadectwo woli oddania po śmierci części siebie dla ratowania innych oraz poinformuj o tym swoich bliskich. Dobrze, aby wiedzieli jakie w tej sprawie  masz poglądy.

Przeszczepianie jest po prostu dobre, ratuje życie wielu chorym, a dawstwo nie przynosi dawcy szkody. Przeszczepów brakuje. W Polsce na różnego rodzaju przeszczepienie oczekuje w każdej chwili ponad 5.000 chorych (1.700 oczekuje na przeszczepienie narządu, 500 na przeszczepienie szpiku, 3.000 na przeszczepienie rogówki). Liczba wykonywanych rocznie przeszczepień, choć stale rośnie nie pokrywa takich potrzeb. Część chorych nie doczekuje przeszczepienia.

Po śmierci można oddać do przeszczepienia nie tylko narządy (serce, wątrobę, trzustkę, płuca, nerki, jelito) ale także rogówki i inne tkanki (skórę, kości, zastawki serca). Możesz uratować życie co najmniej sześciu chorym.  Większość schorzeń własnych nie stanowi przeszkody dla dawstwa (przeszczepia się narządy od osób 80-letnich). To specjaliści transplantolodzy zadecydują, czy twoje narządy będą bezpieczne dla biorców.

Co ważne: także za życia możesz ofiarować część siebie drugiemu człowiekowi! Jeśli Twój stan zdrowia na to pozwala, możesz z zachowaniem pełnego własnego bezpieczeństwa zostać żywym dawcą nerki. Jeżeli ktoś z Twoich bliskich (krewny w linii prostej, rodzeństwo, małżonek) potrzebuje przeszczepu nerki, możesz mu ją ofiarować. Potrzebna jest zgoda Twoja i biorcy.  Natomiast jeśli chcesz pomóc osobie spokrewnionej w dalszej linii lub przyjacielowi, to musisz wystąpić o zgodę sądu , co zapobiega ewentualnym nadużyciom.

Komórki krwiotwórcze (szpiku lub krwi obwodowej) możesz ofiarować anonimowo chorym z dowolnego kraju świata. Aby zostać potencjalnym dawcą, zarejestruj się w jednym z kilkunastu w Polsce ośrodków dawców szpiku, poszukaj szczegółowych informacji na stronie https://www.szpik.info/. Zanim zostaniesz żywym dawcą lekarze poinformują Cię o ewentualnym ryzyku, a także zrobią Ci wszystkie niezbędne, bardzo szczegółowe badania dla Twojego bezpieczeństwa i bezpieczeństwa biorcy.  Zarówno Ty, jak i osoba przez Ciebie obdarowana, zostaniecie szczegółowo poinformowani przez lekarza o możliwych następstwach zabiegu.

Rodzaje przeszczepów

Przeszczepienie (transplantacja) ma na celu przywrócenie niektórych funkcji ciała ludzkiego przez przeniesienie narządu, tkanki lub komórek od dawcy do ciała biorcy. Dawcą może być osoba żywa (np. dawca nerki, szpiku kostnego) lub zmarła (narządy, tkanki).

Przeszczepy można sklasyfikować ze względu na rodzaj przeszczepianych komórek, tkanek lub narządów:

  • przeszczepy narządowe (nerki, serce, wątroba, trzustka, płuca, jelito);
  • unaczynione przeszczepy wielotkankowe (kończyna, twarz);
  • przeszczepy tkanek oka (rogówka) i innych tkanek (kości, ścięgna, skóra, zastawki);
  • przeszczepy komórek krwiotwórczych pochodzących ze szpiku kostnego lub krwi.

Przeszczep zawierający żywe komórki to przeszczep biowitalny. Jeśli w przeszczepionej tkance nie ma żywych komórek, jest to przeszczep biostatyczny.

Przeszczepy można też podzielić ze względu na pochodzenie; autoprzeszczepy dotyczą własnych tkanek lub komórek (szpik, skóra), aloprzeszczepy pochodzą natomiast od innej osoby – żywego lub zmarłego dawcy.

Pamiętaj, że osoby żywe również mogą dać innym dar życia i zostać dawcą.

Zgoda na zostanie dawcą

Autoryzacja pobrania narządów, tkanek i komórek do przeszczepienia

Nie musisz deklarować, że chcesz, by po śmierci pobrano Twoje narządy tkanki i komórki do przeszczepienia. Zgodnie z obowiązującymi w Polsce od 1 lipca 2005 roku przepisami  każda osoba zmarła może być dawcą, chyba że za życia zgłosi w tej sprawie swój sprzeciw w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów (CRS).

Rejestracja w CRS jest możliwa osobiście bądź listownie w Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnym ds. Transplantacji Poltransplant w Warszawie, po wypełnieniu dostępnego w internecie formularza zgłoszenia sprzeciwu na pobranie po śmierci komórek, tkanek i narządów (http://www.poltransplant.org.pl/form_main.html). Osoba zgłaszająca sprzeciw otrzymuje listowne potwierdzenie, że wpis do Rejestru został wprowadzony, wraz z informacją, od kiedy on obowiązuje. Jeżeli w formularzu rejestracyjnym pojawią się błędy wówczas zgłaszający otrzyma zawiadomienie o tym fakcie, a wpis do rejestru nie zostanie dokonany.

Można też nosić przy sobie własnoręcznie podpisane oświadczenie sprzeciwu, bądź zadeklarować sprzeciw przed dwoma świadkami, którzy będą w stanie pisemnie tę informację potwierdzić.

W przypadku osób małoletnich  o wpisaniu do CRS decyduje ich opiekun prawny. W przypadku osób małoletnich, które ukończyły 16 lat, o wpisaniu do CRS może zadecydować również sam małoletni.

Zadeklarowany sprzeciw można w dowolnym momencie wycofać, przesyłając do Poltransplantu wniosek o wykreślenie wpisu sprzeciwu w CRS (formularz wniosku dostępny na stronie: http://www.poltransplant.org.pl/form_main.html). Wykreślenie z CRS również jest potwierdzane listownie.

Pamiętaj, że choć w Polsce – jak w większości krajów – prawo nie wymaga zgody rodziny zmarłego na pobranie narządów lub tkanek do przeszczepienia, to w każdym przypadku przed pobraniem rozmowa z rodziną ma miejsce. Lekarz lub koordynator transplantacyjny informują w czasie takiej rozmowy o zamiarze pobrania narządów oraz pozyskują wiedzę na temat stanowiska zmarłego, jakie ten za życia miał wobec dawstwa.

Dlatego jeżeli chcesz być dawcą i nie zarejestrowałeś swoich danych w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów, porozmawiaj z rodziną. Podziel się z nimi swoją decyzją i poproś o respektowanie Twojej woli.